Szczękościsk (trismus) to ograniczone otwieranie ust. Jest objawem, nie osobną chorobą: za ograniczeniem stoi przyczyna, a jej ustalenie decyduje o dalszym postępowaniu. Prawidłowe otwarcie ust wynosi zwykle około 40–60 mm, mierzone między brzegami siekaczy górnych i dolnych. W onkologii głowy i szyi o szczękościsku mówi się przy otwarciu nie większym niż 35 mm.
Przyczyny dzielimy na wewnątrzstawowe (problem w stawie skroniowo-żuchwowym, np. przemieszczony krążek) i pozastawowe (mięśnie, tkanki miękkie, infekcje, blizny). Szczękościsk może pojawić się nagle, np. w przebiegu stanu zapalnego, po urazie lub po zabiegu (m.in. po usunięciu zęba lub operacji w obrębie szczęk), albo narastać stopniowo, np. przy bliznowaceniu i włóknieniu tkanek po operacji czy radioterapii głowy i szyi, przy przeciążeniu mięśni żucia lub chorobie stawu. Rzadko jest objawem poważnych chorób, takich jak tężec, zapalenie tętnic olbrzymiokomórkowe czy nowotwór.
Typowe objawy szczękościsku obejmują:
- zmniejszony zakres otwierania ust,
- uczucie sztywności lub ściągania mięśni żuchwy,
- ból w okolicy stawu, policzka lub skroni,
- trudność w gryzieniu i mówieniu,
- utrudnioną higienę jamy ustnej i dostęp do zębów podczas leczenia stomatologicznego.
Część przyczyn wymaga pilnej pomocy lekarskiej. Zgłoś się do lekarza (w razie potrzeby na SOR), jeśli szczękościsk towarzyszy: gorączce, obrzękowi twarzy, szyi lub dna jamy ustnej, trudnościom w połykaniu lub oddychaniu, uogólnionej sztywności mięśni (zwłaszcza po zranieniu), urazowi twarzy. Konsultacji lekarskiej przed fizjoterapią wymagają też: ból żuchwy podczas żucia po 50. roku życia z nowym bólem głowy lub zaburzeniami widzenia, narastające ograniczenie bez wyraźnej przyczyny (zwłaszcza z guzkiem w jamie ustnej lub na szyi, chrypką albo niezamierzoną utratą masy ciała) oraz szczękościsk po radioterapii, gdy plan ustalamy z zespołem onkologicznym.
healingRehabilitacja
Leczy się przyczynę, a fizjoterapia jest jej ważnym uzupełnieniem. Rozpoczynamy od pomiaru zakresu otwierania ust w milimetrach, oceny ruchów żuchwy, napięcia mięśni, pracy stawów i okolicy szyi oraz sprawdzenia sygnałów wymagających konsultacji lekarskiej. Na każdej wizycie powtarzamy pomiar, aby widzieć postępy. Plan zależy od rozpoznania i bywa prowadzony we współpracy ze stomatologiem, chirurgiem szczękowym lub onkologiem.
Leczenie:
- edukacja i bezpieczne ćwiczenia w domu,
- terapia manualna mięśni żucia, tkanek miękkich i stawu,
- ćwiczenia czynne i bierne zwiększające zakres otwierania ust, w tym z użyciem urządzeń do mobilizacji żuchwy,
- masaż.
Fizykoterapia tradycyjna:
- laser punktowy,
- elektroterapia,
- pole magnetyczne.
Fizykoterapia nowoczesna:
- laser wysokoenergetyczny.
Pierwszym krokiem jest wizyta fizjoterapeutyczna z zabiegiem. Wizytę prowadzi fizjoterapeuta specjalizujący się w stawie szczękowo-żuchwowym. Umów wizytę.
medical_servicesStosowane leczenie
thumb_upDziałania Profilaktyczne
- Zgłaszaj wcześnie stany zapalne i problemy z zębami, zanim pojawi się obrzęk i ograniczone otwieranie ust.
- Podczas długich zabiegów stomatologicznych proś o przerwy, aby odciążyć mięśnie i staw.
- W sportach kontaktowych używaj ochraniacza na zęby i szczękę.
- Utrzymuj aktualne szczepienie przeciw tężcowi, zgodnie z kalendarzem szczepień.
- Przed planowanym leczeniem onkologicznym w obrębie głowy i szyi zapytaj zespół o pomiar początkowego zakresu otwierania i plan ćwiczeń.
- Zwracaj uwagę na zaciskanie zębów w ciągu dnia i kontroluj zakres otwierania ust, aby szybko zareagować na jego zmniejszenie.