Pacjenci rzadko zaczynają od słów „dysfunkcja stawu skroniowo-żuchwowego”. Mówią: „chrupie mi przy jedzeniu”, „rano nie otworzę ust do końca”, „boli mnie przy ziewaniu”. Często dodają, że z tym żyją od lat.
Żyć z tym można. Zwykle jednak nie trzeba. Za takimi objawami stoi konkretny mechanizm: przeciążone mięśnie, drażniony staw albo przemieszczony krążek. Większość z tych przyczyn da się rozpoznać, a pracę nad nimi można zaplanować.
Dysfunkcje stawów skroniowo-żuchwowych: co to znaczy
Staw skroniowo-żuchwowy łączy żuchwę z kością skroniową. Mamy dwa takie stawy, po jednym z każdej strony, i pracują one zawsze razem. Między powierzchniami stawowymi leży krążek, który porusza się podczas otwierania i zamykania ust.
Dysfunkcje stawów skroniowo-żuchwowych (w skrócie TMD, od ang. temporomandibular disorders) to nie jedna choroba, tylko grupa zaburzeń. Obejmuje ona mięśnie żucia, sam staw i struktury z nim związane.
Dla skali problemu: w klasyfikacji DC/TMD podaje się, że TMD dotyczy około 5–12% populacji i jest drugą po przewlekłym bólu krzyża najczęstszą przewlekłą dolegliwością mięśniowo-szkieletową prowadzącą do bólu i ograniczeń. Przegląd z 2021 roku, który liczył także zmiany w stawie bez bólu, oszacował występowanie zaburzeń stawowych na około 31% dorosłych i 11% dzieci i młodzieży. Najczęstszym rozpoznaniem było przemieszczenie krążka z nastawieniem. Różnica w liczbach pokazuje, że wiele zmian w stawie nie powoduje dolegliwości, a po pomoc zgłasza się tylko część osób.
Rodzaje dysfunkcji stawów skroniowo-żuchwowych
Międzynarodowa klasyfikacja DC/TMD (2014) dzieli zaburzenia na dwie główne grupy. Takie rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo od niego zależy dobór terapii.
Dysfunkcje bólowe
- Ból mięśni żucia (miejscowy, mięśniowo-powięziowy, z promieniowaniem). Ból pochodzi z mięśni, zwykle nasila się przy żuciu i dotyku.
- Ból stawu skroniowo-żuchwowego. Ból w okolicy stawu, nasilany ruchem żuchwy.
- Ból głowy w przebiegu TMD. Ból w okolicy skroni, związany z ruchem żuchwy lub napięciem mięśni żucia.
Dysfunkcje wewnątrzstawowe
- Przemieszczenie krążka z nastawieniem. Krążek wraca na miejsce przy otwieraniu, często słychać wtedy trzask lub przeskok.
- Przemieszczenie krążka z nastawieniem i okresowym blokowaniem. Szczęka bywa na chwilę „zablokowana”.
- Przemieszczenie krążka bez nastawienia, z ograniczonym otwieraniem. Krążek nie wraca na miejsce, a otwarcie ust jest wyraźnie ograniczone. W klasyfikacji DC/TMD oznacza to zakres poniżej 40 mm przy otwieraniu wspomaganym.
- Przemieszczenie krążka bez nastawienia, bez ograniczenia otwierania.
- Choroba zwyrodnieniowa stawu.
- Podwichnięcie. Szczęka „zahacza się” przy szerokim otwarciu i nie daje się od razu zamknąć.
Skąd bierze się TMD
Jedna przyczyna to rzadkość. Etiologia TMD jest wieloczynnikowa i do dziś nie do końca wyjaśniona. Dlatego DC/TMD zakłada dwa poziomy oceny: fizyczny (mięśnie, staw) oraz behawioralny i psychospołeczny (jak pacjent reaguje na ból, jak sypia, czy ma nawyki obciążające żuchwę, na przykład zaciskanie zębów, i jaki ma poziom napięcia emocjonalnego).
Z naszej praktyki wynika, że rozmowa o tych sprawach jest tak samo ważna jak badanie. Jeśli leczymy wyłącznie mięsień, a pacjent przez cały dzień zaciska zęby przy komputerze, efekt będzie krótkotrwały. O nawyku zaciskania piszemy na stronie o bruksizmie.
Kiedy najpierw lekarz lub stomatolog
Fizjoterapia nie zawsze jest pierwszym krokiem. Według autorów DC/TMD objawy nietypowe dla TMD wymagają szczególnej czujności: obrzęk, ciepło i zaczerwienienie w okolicy twarzy, objawy wegetatywne, a także zaburzenia czucia lub deficyty ruchowe. Najpierw potrzebna jest diagnostyka lekarska, jeśli:
- ból pochodzi z zęba lub okolicy zęba,
- ból pojawił się po urazie twarzy lub żuchwy,
- występuje gorączka, obrzęk twarzy lub szyi albo trudności w połykaniu i oddychaniu (to wymaga pilnej pomocy),
- szczęka zablokowała się i nie da się jej otworzyć lub zamknąć,
- pojawiło się drętwienie twarzy, osłabienie mięśni twarzy lub zaburzenia widzenia,
- ból jest bardzo rozległy i dotyczy wielu części ciała.
Fizjoterapeuta nie stawia diagnoz lekarskich, ale zna sygnały, przy których kieruje do lekarza.
Jak wygląda pierwsza wizyta
Zaczynamy od rozmowy: gdzie i kiedy boli, czy są trzaski, blokady, jak śpisz, czy zaciskasz zęby, czy miałeś uraz, czy trwa lub trwało leczenie ortodontyczne, czy nosisz szynę. Potem badamy zakres otwierania ust w milimetrach, tor ruchu żuchwy, napięcie i bolesność mięśni żucia oraz okolicę szyi. Na koniec ustalamy, co jest do zrobienia na miejscu, a co w domu.
Wizytę prowadzi nasz fizjoterapeuta – O Nas
healingRehabilitacja
Co mówią badania
Przeglądy dowodów są ostrożne i uczciwie trzeba o tym powiedzieć. Przegląd systematyczny i metaanaliza z 2016 roku objęły 48 badań z randomizacją nad ćwiczeniami i terapią manualną w TMD. Autorzy ocenili, że ogólna jakość dowodów jest niska i że nie ma badań wysokiej jakości, które pozwoliłyby jednoznacznie ocenić skuteczność tych metod. To nie znaczy, że fizjoterapia nie działa. Znaczy, że dobrze zaplanowanych badań wciąż brakuje, a skuteczność zależy od właściwego doboru terapii do typu TMD.
Podobnie jest z szynami zgryzowymi. Raport NIHR z 2020 roku (52 badania) nie wykazał, żeby szyny zmniejszały ból w TMD rozpatrywanym jako jedna grupa, ale jakość dowodów była bardzo niska. Szynę dobiera i ocenia stomatolog. Fizjoterapia nie zastępuje tej decyzji, tylko ją uzupełnia.
Nasz plan
Dlatego w Fizjo Active nie obiecujemy jednego zabiegu, który wszystko rozwiązuje. Plan składa się z kilku elementów dobranych do rozpoznania:
- Edukacja i samoopieka. Wyjaśniamy, co się dzieje w stawie i mięśniach, i uczymy, jak obciążać żuchwę mniej.
- Ćwiczenia. Kontrolowane ruchy żuchwy, nauka rozluźniania mięśni żucia i stopniowe przywracanie funkcji.
- Terapia manualna. Praca z mięśniami żucia, stawem i okolicą szyi.
- Fizykoterapia jako wsparcie. Przygotowuje tkankę, niweluje objawy oraz przyspiesza proces.
- Współpraca ze stomatologiem lub ortodontą, gdy potrzebna jest szyna, zmiana w uzupełnieniach albo ocena zgryzu.
Efekty oceniamy na każdej wizycie: mierzymy zakres otwierania, pytamy o ból i o to, co znowu da się zjeść.
medical_servicesStosowane leczenie
thumb_upDziałania Profilaktyczne
Działania profilaktyczne
Pewnej metody, która zapobiegałaby TMD, nie ma. Poniższe zasady wynikają z praktyki klinicznej i pomagają odciążyć żuchwę, zwłaszcza gdy dolegliwości już się pojawiły:
- Pilnuj pozycji spoczynkowej: usta zamknięte, zęby rozdzielone, język swobodnie. W ciągu dnia sprawdzaj, czy nie zaciskasz zębów.
- Unikaj gryzienia paznokci, długopisów i żucia gumy.
- W okresie zaostrzenia wybieraj miękkie posiłki, krój jedzenie na mniejsze kawałki i unikaj bardzo szerokiego ziewania.
- Dbaj o sen i o regenerację. Znajdź swój sposób na rozładowanie napięcia.
- Nie odkładaj wizyty, gdy pojawia się ból, blokowanie lub ograniczone otwieranie ust.
Dysfunkcje stawów skroniowo-żuchwowych: leczenie we Fizjo Active
Przyczyn bólu szczęki rzadko jest jedna, więc rzadko ustępuje po jednej zmianie. W większości przypadków da się jednak zrobić więcej niż przeczekać.
Do fizjoterapeuty warto przyjść, gdy boli przy żuciu lub ziewaniu, gdy szczęka blokuje się lub przeskakuje, gdy zakres otwierania ust się zmniejsza, a także wtedy, gdy stomatolog lub ortodonta zalecił współpracę z fizjoterapeutą. Jeśli szukasz pomocy pod hasłem „staw skroniowo-żuchwowy Gdańsk”, zapraszamy do Fizjo Active we Wrzeszczu.
Pierwszym krokiem jest wizyta fizjoterapeutyczna z zabiegiem – Rejestracja